خروج سرمایه از کشور
بیت پورت: در ایران و در سالیان گذشته یکی از بزرگترین مشکلاتی که دولت با آن سر و کار داشت خروج سرمایه از کشور بود. روزگاری با خرید محصولات پتروشیمی، روزگاری با خرید منسوجات و کیف و کفش، روزگاری با خرید خودرو، روزگاری با دارو و تجهیزات پزشکی، همواره با خرید دستگاه ها و عدوات صنعتی و روزگاری با صنعت ارز دیجیتال و آن طور که می دانیم همه و همه این موارد که برخی هم از قلم افتاده بیشترین فشار اقتصادی را به کشور وارد می نماید. به شکل دیگر و کوچکتر شما یک خانواده را در نظر بگیرید که درآمد حاصله از شغل پدر را بدون توجه و سرمایه گذاری در خانه خرج شود. به عنوان مثال برای تمامی کارهای خانه خدمتکار استخدام شود، شخصی برای تمیز کاری، شخصی برای آشپزی، شخصی برای بازی کردن با بچه ها، یا نگهداری، تحصیل و اشخاصی برای تعلیم. وضعیت اقتصادی این خانواده!؟
ایران یک خانواده بزرگ است که باید خدمات و محصولاتش را خودش آماده و محیا سازد شاید مهمترین نکته این موضوع باشد که کیفیت بسیار متفاوت است. کاملا درست است اما در صورتیکه بخواهیم تمامی مواردی که برای زندگی روزمره نیاز داریم را از بیرون تهیه کنیم چرخه درآمدی و چرخه اقتصادی داخل کشور دچار معایب و مشکلات عدیده ای خواهد شد. با این مثال کمی طولانی باید نسبت به تشدید خروج سرمایه از کشور از طریق صنعت ارز دیجیتال ابراز نگرانی کرد. در ماه های اخیر متوجه می شویم که برخی معتقد به امکان استفاده از رمز ارزها برای دور زدن تحریمها هستند ولی در عین حال، مخالفان با طرح 5 دلیل بر این نکته تأکید دارند که اینگونه ارزها قابلیت چندانی برای دور زدن تحریمها ندارند.
شناسایی موضع دولت در حوزه صنعت ارز دیجیتال مهمترین کار دولت در شرایط فعلی است
بسیاری از فعالان این عرصه از دولت می خواهند موضع خود را نسبت به صنعت ارز دیجیتال مشخص نماید و از مردم نیز می خواهد سرمایه خود را وارد این بازار پر ریسک نکنند. اما مؤسسات مالی سنتی نیز دیگر نمیتوانند بهتنهایی پاسخگوی نیازهای مالی بهوجود آمده در جهان باشند. رمزارزها، گونهای از نظامهای پرداخت، انتقال و ذخیره ارزش هستند که معمولاً بدون دخالت بانک مرکزی و نهادهای متمرکز تولید و اداره میشوند. طراحان رمزارزها سازوکاری تدوین میکنند که ذینفعان مختلف با توان رایانشی خود به شبکه رمزارز آنها ملحق شوند و در اداره آن مشارکت کنند. وقتی کسی شرایط معین یک رمزارز را محقق کند، مقداری از همان رمزارز در قالب واحد جدید یا کارمزد به آن شخص پرداخت میشود؛ به این عمل استخراج میگویند. سرعت فراگیری مبادلات رمزارزها گویای این است که مؤسسات مالی سنتی دیگر نمیتوانند بهتنهایی پاسخگوی نیازهای مالی بهوجود آمده در جهان باشند.
رمزارزها به واسطه ارائه دسترسی آسانتر به خدمات مالی، میتوانند سبب رشد اجتماعی و اقتصادی در سراسر جهان، از جمله در کشورهای درحال توسعه شوند. این پولهای دیجیتال بهویژه بیتکوین مزایای بسیاری دارند که برخی از مهمترین مزایا عباتند از استفاده از رمزارزها در پرداختهای بینالمللی در شرایط تحریم و ایجاد فرصتی مناسب برای کشورهای دارای سیستم بانکداری ضعیف و کاهش هزینههای معاملات خواهد بود. از مهمترین معایب در بحث رمزارزها میتوان به نگرانیهای زیست محیطی، اتهام به رمزارزها برای فعالیت های پولشویی و فعالیتهای تبهکارانه، از دست رفتن قدرت بانکهای مرکزی کشورها دراجرای سیاستهای پولی، نوسانات بسیار زیاد رمزارزها نام برد. فناوری غیر متمرکز بلاکچین و ظهور رمزارزها نوع جدید و بدون مرزی از پول برای اقتصاد جهان به ارمغان آورده که مرتبط با هیچ دولت و کشوری نیست و افزایش حجم آن بی قاعده نبوده و مستلزم صرف انرژی برق قابل توجه و به کارگیری تخصص است.
پول نوآورانه حاصل جوامع نوگراست
این پول نوآورانه بر روی بستری جدید بنا نهاده شده بستری متفاوت از آنچه ما در گذشته از آن یاد می کردیم. اما این بستر بازار پرنوسانی دارد و بیشتر تبدیل به فرصتی برای کسب سود معامله گران و سفته بازان شدهاست. از طرفی کشورهایی مانند السالوادور نیز به دنبال برونرفت از بیماری اقتصاد با داروی صنعت ارز دیجیتال هستند. خطر تسریع در خروج سرمایه از کشورهای در حال توسعه به یاری رمز ارزهاست.
و این چالش فعلی رمزارزها برای دولت و بانک های مرکزی کشورهاست. شاید به عبارتی دیگر مهمترین چالش رمزارزها تهدید ابزارهای نهاد دولت است؛ به گونهای که میتواند میزان تاثیرگذاری تصمیمات دولتها را دستخوش تغییر کند و از آنجا که هیچ مرکزیتی در این شبکه وجود ندارد میتواند کنترل دولتها را در سطوح مشخصی از بین ببرد.
نظام های مالیاتی دولتها با چالش های اساسی روبه رواست
همانطور که می دانیم دولت ها بر بستر مالیات رشد و توسعه می یابند یا اینکه مخارج خود را پوشش می دهند. برای مثال نظام مالیاتی دولتها میتواند از سوی رمزارزها با تهدید مواجه شود و آنها را با مشکل تامین مالی روبهرو کند، از سوی دیگر ممکن است در آینده رمزارزها جایگزین ارزهای سنتی شوند و در قیمتگذاری کالا و خدمات از آنها استفاده شود که حاکمیت پولی دولت را به خطر خواهد انداخت؛ اتفاقی که بهدلیل نوسانات بسیار زیاد رمزارزها تا امروز تحقق نیافته است. میتوان به این موضوع اشاره کرد که یکی از چالشهای کشورهای در حال توسعه، خروج سرمایه است.
بیتکوین با تسهیل نقل و انتقالات بهصورت غیرمتمرکز میتواند خروج سرمایه را از کشورهای در حال توسعه تسریع کند که خود این پدیده موجب میشود این کشورها در آینده وضعیت بدتری داشته باشند؛ این اتفاق باعث میشود کنترل دولتها در اجرای سیاستهای پولی و مالی برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده کم شود و در صورت اجرای یک سیاست مغایر با منافع افراد، شاهد تبدیل این سرمایهها به بیتکوین و خروج وسیع سرمایه از این کشورها باشیم. البته در کنار تمام نکات منفی خروج سرمایه از کشورهای درحال توسعه، نکته مثبتی نیز وجود دارد و آن اینکه دولتها مجبور خواهند شد در تصمیمات خود منافع تمام افراد را لحاظ کنند و از استبداد رای بپرهیزند.
استخراج کننده بزرگی به نام ایران
حال با توجه به موارد فوق و با این دانش که ایران پنجمین استخراج کننده بزرگ بیت کوین در دنیا شده است. باید چه تدبیری در دستور کار مقامات کشور قرار گیرد. یا سوال را اینگونه بپرسیم بیشتر چه کشورهایی به حوزه تولید و استفاده از رمز ارز ورود کرده اند؟ کشورهای چین، ایالات متحده، قزاقستان، روسیه، ایران و مالزی از مهمترین کشورهای استخراج رمزارزها هستند. بررسی های نشان می دهد که در ماه آوریل 2021 کشور چین با 46.04 درصد و ایالات متحده با 16.85 درصد در صدر کشورهای استخراج رمزارزها قرار دارند؛ کشور ایران با 4.64 درصد رتبه پنجم در کشورهای جهان در استخراج رمزارزها را داشته است. تازهترین گزارشی که از سوی شاخص مصرف برق بیت کوین دانشگاه کمبریج منتشر شده است، نشان میدهد سهم ایران از استخراج بیت کوین در دنیا در سال 2021 افزایش یافته است.
بر همین اساس، ایران مبدا 4.64 درصد از بیت کوین استخراج شده در جهان است. در سپتامبر 2019 این سهم تنها 1.74 درصد بود. در واقع دادههای جدید نشان میدهد ایران پنجمین استخراج کننده بزرگ بیت کوین در دنیا شده است. رمزارزها برای کشورهایی مانند ایران که با تحریم روبروست چه مزایایی دارد؟ این سوال پرسش قاطعی نخواهد داشت. می توان برای این پرسش قانون نسبیت را به کار برد، مزایا نسبت به کدام موضوع؟ نسبت به کدام فعالیت؟ و نسبت به چگونگی کدام کار؟ ظهور صنعت ارز دیجیتال به دلیل ماهیت ذاتی خود که امکان ردیابی طرفین تراکنش را تقریبا غیرممکن میکند، موجب شده است تا مسیر جدیدی برای نقل و انتقالات مالی برای مقاصد تحریم آمریکا ایجاد شود. ایالاتمتحده در گزارشی جدید اعلام کرد که باید تحریمهای خود را با این تکنولوژی مدرنیزه کند تا بتوانند از آن به عنوان یک ابزار کاربردی برای امنیت ملی استفاده کنند.
باید و نباید ها برای داشتن رمز ارز ملی
البته این امر نیازمند هزینههای گزاف مالی و اجتماعی برای آنها خواهد بود. ایران دلایل زیادی برای ایجاد رمزارز دارد که در حوزه دلایل خاص میتوان به دور زدن تحریمها و همچنین امکان ایجاد ارتباط با فضای بینالمللی اشاره کرد. تهران بهدلیل تحریمهای شدید آمریکا نیازمند استفاده از ارزهای مجازی است تا بتواند آنها را دور بزند. همچنین اقدامات آمریکا باعث انزوای ایران در حوزه تبادلات بانکی شده است، به همین دلیل شهروندان ایرانی نمیتوانند بهراحتی کالاهای موردنیاز خود را از بازارهای جهانی تهیه کنند. قدرتگیری ارزهای مجازی در ایران میتواند این امکان را دراختیار شهروندان ایرانی قرار دهد تا با استفاده از آنها به خدمات موردنیازشان در فضای مجازی مانند خرید نرمافزارها دسترسی داشته باشند. در میانه خوشبینیها درباره عملکرد قابلقبول رمزارزها اما تعداد زیادی از کارشناسان با دلایلی معقول اما نه قاطع معتقدند اینگونه ارزها قابلیت چندانی برای دور زدن تحریمها ندارند.
این افراد امکان دور زدن تحریمها را با استفاده از رمزارزها بهطور کامل رد نمیکنند اما حجم خریدهای ممکن در این شیوه را چندان بزرگ نمیدانند. بنابراین استفاده از رمزارزها برای دورزدن تحریمها مخالفانی نیز دارد که مهمترین دلایل مخالفان استفاده از رمزارزها برای دور زدن تحریم عبارتند از: مخالفان معتقدند در چرخه مبادلات مالی نهایتا رمزارزها باید به ملی تبدیل شود که در این نقطه قابل شناسایی خواهند بود. در کشوری مانند آمریکا کسانی که بیتکوین دراختیار دارند باید در خوداظهاریشان این ارز را نیز درکنار دیگر اموالشان اعلام کنند در غیر این صورت هر زمان که بخواهند بیتکوینهایشان را به دلار تبدیل کنند دولت آمریکا از این مساله باخبر خواهد شد. هرگونه مبادله اقتصادی نیازمند تایید بانکهای مرکزی در کشورهای مبدا و مقصد است.
شرایط کشورهای در تحریم چگونه خواهد بود
کشورهایی که تحت تحریم قرار دارند بهراحتی نمیتوانند طرف معامله چنین مبادلاتی باشند زیرا درصورت برقراری ارتباط با بانک کشورهای غیرتحریمی، میتوانند زمینهساز جریمه این بانکها ازسوی آمریکا شوند. بانکها برای تایید مبادلات خود باید مستندات مربوط به منشأ ارز را بهدست بیاورند و اگر این منشأ به کشورهای تحریمی منتهی شود ریسک مبادله برای این بانک بالا خواهد رفت. درکنار امکان شناسایی منشأ رمزارزها ازسوی بانکها باید در نظر داشت که کماکان بسیاری از بانکها ارزهای دیجیتال را به رسمیت نمیشناسد و به همین دلیل نمیتوان برای تجارتهای بینالمللی به رمزارزها اتکا کرد. رمزارزها هنوز برای انجام مبادلات کلان دارای تضمین کافی نیستند. از این نوع ارزها برای ضمانتنامه بانکی مثل السی نمیتوان استفاده کرد. رمزارزیها دارای سازوکارهای اطمینانبخش نیستند و بهطور مستقل قابل اعتماد نیستند. سازوکارهایی مانند سوئیفت برای ایجاد اطمینان میان بانکها بهکار میروند.
ولی در رمزارزها چنین سازوکار قدرتمندی به وجود نیامده است؛ اما باید در نظر داشت که چنین امکاناتی درحال شکلگیری هستند گرچه به حد مناسبی نرسیدهاند. رمزارزها شاید بیشتر از آنکه در دستان دولتها باشند در دستان مردم قرار دارند. حجم کلی این ارزها نیز گرچه به بیش از 2تریلیون دلار رسیده اما هنوز وارد مبادلات کلان نشده است. از اینرو با ارزهای مجازی تنها میتوان خریدهای جزئی انجام داد نه آنکه بتوان با آنها دست به واردات مواد اولیه صنعتی یا بار بزرگی از دارو زد. حال با به راه افتادن چرخه اقتصاد کشور به یاری رمز ارز ملی همه امور اقتصادی کشور درست خواهد شد.
رمزارزهای ملی راهکار صحیح برای ورود به بازار است
یکی از کاربردهای زنجیره بلوک شبکه بانکی طراحی شده توسط شرکت خدمات انفورماتیک رمز ارز ملی است. که در حال حاضر در مرحله آزمایشی قرار داشته.و در صورت تایید بانک مرکزی در سیستم بانکی استفاده خواهد شد. اکثر کشورها به دنبال رمز پول ملی (رمز ارز ملی) هستند،.سایر رمز ارزها در جامعه جهانی با نام رمز دارایی شناخته شدهاند. کشور چین جز اولین کشورهایی بود.که از رمز ارز ملی رونمایی کرد.و قصد دارد،.در بحث شانگهای و جاده ابریشم یوان دیجیتال را جا بی اندازد. اگر ایران رمز پول ملی را فعال کند،.استفادههای خوبی برای کشور خواهد داشت و بانک مرکزی میتواند،.از افراد رمز داراییهایی مثل بیت کوین،.اتریوم و… را دریافت کند.و به رمز پول ملی یا ریال دیجیتال تبدیل کند. در نهایت بیت کوین یا هر کوین دیگر به عنوان ذخیره ملی رمز دارایی،.در کشور میماند.
در پاسخ باید گفت به طور مثال زمانی که قصد خرید کالایی از کشور چین را داریم،.این رمز دارایی ملی به یوان دیجیتال تبدیل میشود.و در مبادلات تجاری به کار میرود. چین و خیلی از کشورهای دیگر رمز ارز ملی را قبول میکنند. کشورهایی مثل السالوادور هم بیت کوین را پذیرفتهاند. باید از این فرصت به بهترین شکل استفاده شود. خوشبختانه در این حوزه بانک مرکزی،.بخش خصوصی و شرکتهای سازمان نظام صنفی رایانهای کشور تکنولوژی.و تخصص بالایی دارند. این مجموعهها در عملیاتی شدن ملی میتوانند تأثیرگذار باشند.
سرمایه گذاری احاد مردم روی ارز دیجیتال ملی
سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس غلامرضا مرحبا.در گفتگویی از طرح قانونی ساماندهی صنعت ارز دیجیتال خبر داد. وی افزود این طرح در دست تدوین است و پروژه ملی.هم با مشارکت بانک مرکزی در حال بررسی است. بهگفته مرحبا،.مردم میتوانند.با خیال راحت در ارز دیجیتال ملی سرمایهگذاری کنند.و نگران خطرات موجود در بازار ارز دیجیتال هم نباشند. آخرین وضعیت ساماندهی.به قانون ارزهای دیجیتال و ارز دیجیتال ملی ایران گفته است:.در حال حاضر طرح ساماندهی به ارزهای دیجیتال در کمیتهای ویژه در مجمع کمیسیون.در دست تدوین و بررسی است. علاوه بر این درارتباط با ملی هم باید گفت.که بر اساس توافقهای قبلی قرار بر این بود که یک کمیسیون مشترک میان کمیسیون اقتصادی مجلس و بانک مرکزی تشکیل شود. اما متأسفانه پس از گذشت چند ماه تاکنون اعضای آن مشخص نشدهاند.
سخنگوی کمیسیون اقتصادی در پاسخ به این سؤال که ارز دیجیتال ملی چه زمانی شروع به کار خواهد کرد گفت:.بهمحض آنکه ملی قابلارائه و سرمایهگذاری شود.قطعاً نمایندگان مجلس در اسرع وقت این موضوع.را از طریق رسانهها به اطلاع مردم میرسانند. باید این نکته را در نظر داشته باشیم که ملی یک مفهوم جدید در اقتصاد است.و تمامی افراد جامعه میتوانند.در آن سرمایهگذاری کنند. ملی وسیلهای مطمئن برای سرمایهگذاری و مانعی جدی برای خروج ارز از کشور خواهد بود. برخی از کارشناسان اقتصادی رمزارز ملی را بهدلیل جذابیتهایی که دارد.به بورس تشبیه کردهاند. با ارائه ملی در بازار جهانی ارزهای دیجیتال،.بهدلیل نظارت دولت بر آن،.خطرات ناشی از کلاهبرداریهای هکری مربوط به این رمزارزها.هم از بین میرود و مردم میتوانند.سرمایهگذاری آسودهای در ملی داشته باشند.
محمدرضا پور ابراهیمی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس
این مقام مسوول با اشاره به جلسات کمیته رمز ارز کمیسیون اقتصادی،.گفت: جلسات کمیته رمز ارز کمیسیون اقتصادی آغاز شده.و متن طرح پیشنهادی این کمیسیون به بانک مرکزی ارائه شده است. ما منتظر نظر رییس بانک مرکزی در مورد طرح پیشنهادی ساماندهی رمزارزها هستیم. البته در مواردی که اختلاف نظر وجود دارد، سعی خواهیم کرد.به جمعبندی برسیم. با توجه به تلاشهای انجام شده در طرح ساماندهی رمزارزها،.نظرات تخصصی بانک مرکزی،.تیم اقتصادی کمیسیون و مرکز پژوهشها، وی افزود:.فکر میکنم ظرف یکی دوماه آینده متن نهایی کمیسیون به جهت ارائه برای تصویب قانون رمز ارز در کشور،.نهایی شود. صنعت ارز دیجیتال
پور ابراهیمی در پاسخ به این سوال که آیا امکان دارد دولت نیز لایحهای را در این زمینه ارائه دهد، گفت: اگر دولت بخواهد لایحه دهد بایستی در کمیسیون اقتصادی دولت بررسی شده، هیئت وزیران آن را تصویب کند و سپس به مجلس ارائه شود. این موضوع زمان بر بوده و چندین ماه طول خواهد کشید. از همین روی دولت میتواند نظرات خود را در طرح مجلس اعمال کند. رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس اضافه کرد: از ابتدای این طرح تمام دستگاههای نظارتی، اطلاعاتی و امنیتی در جلسات کمیته حضور پیدا کردهاند. طبیعتا اختلاف نظرهایی هم وجود دارد اما مبنای تصمیم در مورد این طرح، کمیسیون و صحن علنی است. این دستگاهها در بسیاری از موارد همراه بوده و گاه نظرات متفاوتی داشتند که این امری طبیعی است و با این رویکرد جلو میرویم که متن را نهایی کنیم.
